Ongrijpbare Belastingdienst ‘binnen de kaders’ gedwongen

Bron: FD

Niemand in het nieuwe kabinet is zo snel in het diepe gegooid als Menno Snel. Waar zijn collega’s nog van de politieke wittebroodsweken genoten, werd het D66-lid als staatssecretaris van Financiën al in zijn eerste overleg met de Kamer in december over de Belastingdienst achtervolgd.

Feitenrelaas

Snel wist het niet, zei hij. Hij heeft de genade dat hij net is aangetreden. Maar wist de ambtelijke top het ook niet? En zijn voorganger Wiebes, die zo veel beterschap had beloofd in zijn aanpak van de verraderlijke mores bij de dienst? Daarmee had Snel meteen de opdracht voor zijn eerste ‘feitenrelaas’ binnen. De Kamer wil minutieus weten wat er is gebeurd. En vooral: wie wist wat wanneer?

Het feitenrelaas kan een dodelijk politiek wapen zijn. Weekers struikelde erover toen het over de toeslagen ging. Wiebes werd erdoor in het nauw gebracht bij de reconstructie van de ontspoorde vertrekregeling. Het kan hem ook nog achtervolgen nu hij is gepromoveerd tot minister van Economische Zaken en Klimaat.

‘Misschien wel mijn belangrijkste doel als staatssecretaris de komende jaren’, noemt Snel de opdracht de Belastingdienst te vernieuwen. Het kabinet trekt er, bovenop de al eerder vastgelegde €2,3 mrd, nog eens een half miljard voor uit. Dat extraatje is voornamelijk bedoeld voor vernieuwing van de ICT-systemen, waarvan de Belastingdienst er nu naar schatting 600 — vaak zwaar verouderd — in de lucht moet houden, schrijft het FD.

Onbereikbaar

Bij de dienst vertrekken in het kader van de reorganisatie zo’n 5000 van de 30.000 mensen. Ruwweg de helft daarvan is al weg, de rest volgt de komende drie jaar. Daar moeten 1500 beter gekwalificeerde ambtenaren voor terugkomen. Maar de jonge professionals van wie de dienst het straks moet hebben, houden het vaak snel voor gezien volgens Albert van der Smissen, voorzitter van de grootste vakbond bij de dienst NCF. ‘Ze lopen eerder weg dan dat ze komen, omdat ze niet de vrijheid krijgen om zich te ontwikkelen.’

De salarisvoorwaarden helpen ook niet, zegt hij. ‘Er moet dit jaar minstens 5% bij en volgend jaar nog eens’, is de inzet van zijn bond voor de nieuwe cao voor rijksambtenaren. Zijn pleidooi om niet alleen in IT, maar vooral ook in mensen te investeren krijgt bijval van de belastingadviseurs, die klagen dat de Belastingdienst steeds onbereikbaarder wordt. Voorzitter Wil Vennix van het Register Belastingadviseurs meent dat vooroverleg ‘een privilege voor multinationals dreigt te worden’.

Midden- en kleinbedrijf

De combinatie van steeds minder zichtbare controle en het ontbreken van goed overleg over toepassing van de regels betekent volgens de adviseurs dat hun klanten steeds meer risico zullen nemen in hun belastingaangiftes. ‘We raken elkaar steeds verder uit het oog’, zegt Vennix. De grootste problemen zitten volgens hem bij de afdeling midden- en kleinbedrijf.

Daar geldt volgens de Vereniging van Hogere Ambtenaren bij het Ministerie van Financiën zelfs een vacaturestop, net als bij toezicht op grote ondernemingen en particulieren. Volgens een woordvoerder van de Belastingdienst is dat niet het geval. De Belastingdienst wil dit jaar juist 1200 mensen werven, vooral op ‘kritieke functies’, en een ‘fiscale academie’ opstarten.

De dienst, die eerder zelfs zijn eigen ‘raad van bestuur’ creëerde, staat onder curatele, heeft geen status aparte meer en is weer ‘een regulier dienstonderdeel’. De top van de dienst is ingrijpend veranderd met de komst van diverse buitenstaanders. Bestuurskundige en informaticus Uijlenbroek was eerder directeur van het Rijksvastgoedbedrijf. Hij wordt gesecondeerd door Frances Diepstraten, die van het ministerie van Sociale Zaken komt, terwijl de nieuwe man voor de ICT afkomstig is van verzekeraar Achmea.

Er blijven ‘fundamentele kwetsbaarheden’ bestaan bij de Belastingsdienst totdat de vernieuwing gestalte heeft gekregen, schreven Snel en Hoekstra in december aan de Kamer. Dat is pas in 2023. En incidenten kunnen zich altijd blijven voordoen, waarschuwen ze vast. Maar die zullen voortaan wel ‘proactief en transparant’ worden gemeld. Het is een dure belofte, aldus het FD.

terug