Geruzie over wel of niet onafhankelijke hoogleraren accountancy

Bron: FD, Accountant.nl en Rijksoverheid

Nederlandse hoogleraren accountancy nemen nauwelijks deel aan het publieke debat over de sector. Dit komt volgens hoogleraar accountancy in Neyenrode, Marcel Pheijffer, doordat hoogleraren niet onafhankelijk zijn, maar vaak verbonden zijn aan een accountancykantoor. Zijn woorden hebben kwaad bloed gezet binnen de branche en SP-lid Leijten stelde daarop Kamervragen.

Ongewenste belangenverstrengeling

‘Ik ben niet tevreden over onze prestaties, wij kunnen niet zelfgenoegzaam zijn. Eigenlijk schaam ik me ervoor van het collectief hoogleraren-RA deel uit te maken’, schrijft hoogleraar Pheijffer naar aanleiding van de brief van Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën, en de motie van Kamerlid Henk Nijboer. In de motie besprak Nijboer de zorg dat er mogelijk onwenselijke belangenverstrengeling van hoogleraren is doordat zij ook verbonden zijn aan een accountantsorganisatie. Volgens Dijsselbloem valt het probleem wel mee. Van de 36 hoogleraren met een RA-titel is 61% niet verbonden aan een kantoor en 39% wel. Daarnaast constateert Dijsselbloem dat de hoogleraren zich de afgelopen jaren wel degelijk in het publiek debat hebben gemend middels ingezonden brieven en artikelen.

Monddood

Pheijffer ziet dat anders. Hij rekent, anders dan de minister, de hoogleraren die voorheen tientallen jaren werkzaam waren bij een accountantskantoor, maar nu gepensioneerd zijn, niet tot de onafhankelijken. Het is de belangrijkste reden waarom hij niet tot 71% van niet-onafhankelijke hoogleraren komt. Dat hoogleraren zich wel degelijk in het publieke debat mengen, betwijfeld Pheijffer ook. Volgens hem laten hoogleraren zich alleen uit over vaktechnische onderwerpen en niet over discussies over de kwaliteit van de accountantscontrole. Dat ze niet deelnemen aan het publieke debat komt volgens hem doordat hoogleraren monddood worden gemaakt, bang zijn hun mening te geven doordat ze niet onafhankelijk zijn.

Hoogleraren-RA kwaad

De artikelen van Pheijffer hebben kwaad bloed gezet bij de RA-hoogleraren. ‘De analyses en de door Pheijffer getrokken conclusies zijn ondeugdelijk. Wij, als hoogleraren-RA, nemen daar nadrukkelijk afstand van’, schrijven de hoogleraren als reactie. ‘Dijsselbloem heeft in zijn brief de juiste conclusies getrokken. Universitaire besturen zien toe op de prestaties van de eigen hoogleraren en op het voorkomen van belangenverstrengeling. Voor de kwaliteit van de accountantsopleiding is praktijkervaring belangrijk. Er is een grote diversiteit aan hoogleraren-RA die op vele verschillende wijzen hun bijdragen leveren aan wetenschap en maatschappij, buiten het zeer beperkte blikveld waarop Pheijffer zich in zijn blogs heeft gericht.’

Kamervragen

Deze openbare ruzie is niet onopvallend gebleven binnen de Tweede Kamer. SP-lid Leijten vroeg minister Dijsselbloem om een reactie. Volgens de bewindsman zijn er genoeg waarborgen waardoor hoogleraren onafhankelijk kunnen opereren. ‘Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met universiteiten blijkt dat er een groot aantal gedragscodes is opgesteld die zowel de onafhankelijkheid moeten waarborgen als belangenverstrengeling dienen te voorkomen. Dit wordt gedaan vanuit het oogmerk een zo groot mogelijke transparantie te creëren in en over het wetenschappelijke handelen. Met deze gedragscodes worden waarborgen gegeven voor hoogleraren om vanuit de wetenschappelijke discipline onafhankelijk te kunnen functioneren en daarover verantwoording af te leggen. De gedragscodes bieden universiteiten de mogelijkheid om toe te zien op mogelijke belangenverstrengeling. Hoogleraren die tevens registeraccountant zijn dienen zich bovendien te houden aan Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Op grond van de VGBA mag een accountant zich, ook in zijn hoedanigheid als hoogleraar, niet ongepast laten beïnvloeden. De bestaande waarborgen sterken mij in de overtuiging dat de hoogleraren voldoende kritisch en onafhankelijk zouden moeten kunnen opereren en dat kan worden opgetreden tegen eventuele misstanden.’

terug