Voorkoming dubbele belasting IB

Bron: Redactie FiscaalTotaal

Voorkoming dubbele belasting IB

Als een persoon in Nederland woont maar inkomsten uit het buitenland heeft, komt de vraag naar boven welk land dan belasting mag heffen. Het is niet de bedoeling dat een belastingplichtige meer dan één keer belasting betaalt over inkomsten of vermogen. Daarom zijn er afspraken gemaakt tussen landen die zijn neergelegd in belastingverdragen. Nederland heeft ook een groot aantal belastingverdragen met verschillende landen. Als er geen belastingverdrag is, betekent dat niet vanzelfsprekend dat er dubbel belasting betaald moet worden, maar geldt het Besluit voorkoming dubbele belasting (Bvdb 2001). Hieronder bespreken we hoe dubbele belasting in de inkomstenbelasting ontstaat en voorkomen kan worden.

Inkomen uit het buitenland en fiscale woonplaats

Een inwoner van Nederland is in Nederland onderworpen aan inkomstenbelasting voor het wereldinkomen (het woonlandbeginsel). Dit omvat het hele inkomen, zelfs als dat (of delen ervan) ook in het buitenland aan inkomstenbelasting is onderworpen. Dit wordt ook wel de onbeperkte belastingplicht genoemd. Het is dus belangrijk om vast te stellen of iemand woonachtig is in Nederland.

Fiscale woonplaats
De belastingwetten hanteren een eigen woonplaatsbegrip. In artikel 4 AWR staat dat waar iemand woont naar omstandigheden wordt beoordeeld. Dit is natuurlijk een vaag begrip. De feitelijke omstandigheden zijn bepalend voor de vraag waar iemand woont. De nationaliteit of de inschrijving in de gemeentelijke basisadministratie voor persoonsgegevens (GBA) kunnen wel een indicatie zijn om vast te stellen waar iemand naar omstandigheden woont, maar de feitelijke omstandigheden gaan boven de formaliteiten. De rechter kijkt in zulke gevallen naar de feitelijke omstandigheden van persoonlijke aard die het zogenoemde levenscentrum van de belastingplichtige bepalen. Factoren die bepalend kunnen zijn (geen uitputtende opsomming):

– waar wordt een (al dan niet gemeubileerde) woning aangehouden;
– waar verblijft het gezin;
– waar neemt men deel aan het maatschappelijk leven;
– waar genieten de kinderen onderwijs;
– waar bevindt de sportschool zich;
– waar heeft men zijn financiële en commerciële belangen.

Samengevat kan worden gezegd dat voor het antwoord op de vraag waar de fiscale woonplaats is, doorslaggevend is waar het duurzame middelpunt ligt van de persoonlijke levensbelangen zoals die blijken uit uiterlijk waarneembare omstandigheden.

Hoe ontstaat dubbele belasting?

Dubbele belasting kan in verschillende gevallen ontstaan. Hieronder volgen een paar voorbeelden:

Voorbeeld 1
De belastingplichtige woont gedeeltelijk in Nederland en gedeeltelijk in België. De Nederlandse Belastingdienst kan in lijn met artikel 4 AWR vinden dat het duurzame middelpunt van de persoonlijke levensbelangen in Nederland ligt. Wanneer volgens de fiscale regels in België dezelfde belastingplichtige daar zijn woonplaats heeft en België ook de belastingplichtige in de belastingheffing wil betrekken, is er al sprake van dubbele belasting.

Voorbeeld 2
Dezelfde natuurlijke persoon woont nu in Nederland, maar bezit een woning in België die wordt verhuurd. Nederland zegt weer dat de in Nederland wonende persoon voor zijn wereldinkomen als binnenlandse belastingplichtige wordt gezien. België zegt op zijn beurt dat het de natuurlijke persoon in de belastingheffing wil betrekken voor de inkomsten uit de verhuur van de woning (bronlandbeginsel). Met andere woorden: de natuurlijke persoon lijkt zowel in Nederland als in België belasting te moeten betalen over dezelfde bestanddelen.

Voorbeeld 3
Een natuurlijke persoon die een Amerikaans paspoort heeft, maar in Nederland inkomen genereert. In dit voorbeeld is sprake van het ontstaan van dubbele belastingheffing. Amerika wil namelijk heffen op grond van het nationaliteitsbeginsel en Nederland omdat hier inkomen wordt gegenereerd. Het nationaliteitsbeginsel houdt in dat een land zijn onderdanen in de belastingheffing kan betrekken voor hun wereldinkomen. Voor de belastingheffing maakt het niet uit waar zij wonen. Het nationaliteitsbeginsel gaat uit van een subjectieve band die een persoon heeft met dat land. Dit levert in gevallen dat de natuurlijk persoon niet leeft in het land waarvan hij de nationaliteit heeft, vaak dubbele belasting op. Amerika is een bekend voorbeeld van een land dat het nationaliteitsbeginsel hanteert, maar ook Nederland doet het in geval een Nederlander in dienstbetrekking staat tot de Staat der Nederlanden. De Nederlander wordt dan steeds geacht in Nederland te wonen indien hij is uitgezonden.

Dubbele niet-heffing
Er kan ook sprake zijn van een situatie waarin er dubbele niet-heffing is. Een belastingverdrag schept geen heffingsrechten die er in de wet van een land (nationale wetten) niet zijn. Als twee landen een belastingverdrag hebben afgesloten ter voorkoming van dubbele belasting en één van de landen het heffingsrecht heeft gekregen waarbij dat land volgens de nationale wetten géén belasting heft over dat bestanddeel, dan is er sprake van dubbele niet-heffing: het ene land mag niet heffen op grond van het verdrag en het andere land heft niet.

Voorkoming door verdragen

Belastingverdragen zijn de belangrijkste afspraken die gemaakt worden om dubbele belasting te voorkomen. Een belastingverdrag is een afspraak tussen twee landen over wie het recht van belastingheffing heeft over bepaalde inkomsten. Het verdeelt dus de rechten, maar schept zelf geen heffingsrechten. Met andere woorden, als Nederland niet heft over een inkomensbestanddeel terwijl het verdrag die rechten wel toewijst aan Nederland, kan Nederland niet opeens gaan heffen. Landen sluiten niet alleen maar verdragen zodat hun inwoners niet dubbel belasting hoeven te betalen. Een andere niet onbelangrijke reden is om te voorkomen dat er nergens belasting wordt betaald. De overgrote meerderheid van deze verdragen is gebaseerd op het OESO-modelverdrag (OECD Model Tax Convention on Income and on Capital).

Voorwaarden en toepassingsbereik
Wil een belastingplichtige een beroep kunnen doen op de regelingen van een bepaald belastingverdrag, dan moet hij allereerst verdragsinwoner zijn van een van de verdragslanden (meestal dus van Nederland). Daarnaast moet de belastingsoort waarop de dubbele heffing betrekking heeft onderdeel uitmaken van het desbetreffende verdrag.

Werkwijze
Als aan bovenstaande voorwaarden is voldaan én er sprake is van dubbele belastingheffing, dan bepalen de bestaande belastingverdragen per inkomensbestanddeel aan welk verdragsland de heffingsbevoegdheid daarover toekomt.

4. OESO-modelverdrag

Het OESO-modelverdrag is een voorbeeld-belastingverdrag dat is ontwikkeld door de OESO. Het wordt door OESO-lidstaten gebruikt als basis bij de onderhandelingen over verdragen. Het modelverdrag regelt niet alleen de toerekening van inkomstenbestanddelen aan één van de twee verdragsluitende staten, maar het bevat ook delen die gaan over de non-discriminatie (artikel 24 van het OESO-modelverdrag) en inlichtingenverplichtingen. Naast het modelverdrag zelf is er ook een commentaar op het modelverdrag zodat zoveel mogelijk in dezelfde richting uitvoering wordt gegeven aan de bepalingen uit het verdrag.

Nederlands StandaardVerdrag (NSV)

Het NSV is in 1987 gepubliceerd door de staatssecretaris van Financiën. Het NSV is ook de reden dat verdragen die Nederland afsluit met derde landen vaak op elkaar lijken qua structuur en inhoud, maar het is lang niet meer bijgewerkt. De laatste notitie stamt uit 2011. In de notitie is het beleid aangegeven dat Nederland in de komende jaren bij de verdragsonderhandelingen voert.

Voorkoming door Besluit voorkoming dubbele belasting 2001

Ook al staat Nederland internationaal bekend vanwege de grote aantallen belastingverdragen, er zullen altijd landen zijn waarmee Nederland (nog) geen verdrag ter voorkoming van dubbele belasting heeft gesloten. Om een belastingplichtige die zich met dubbele of meervoudige heffing ziet geconfronteerd ook in deze gevallen tegemoet te kunnen komen, bestaat er een eenzijdige Nederlandse regeling, het Besluit ter voorkoming van dubbele belasting 2001 (Bvdb 2001). De mogelijkheid voor het Bvdb wordt geboden door artikel 38 AWR. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen ter voorkoming van dubbele belasting in gevallen waarin daaromtrent niet op andere wijze is voorzien, regels worden gesteld om gehele of gedeeltelijke vrijstelling of vermindering van belasting te verlenen (dus wanneer er bijvoorbeeld geen belastingverdrag is en in situaties waarin er wel een verdrag is, maar daarin de desbetreffende belasting niet aan bod komt).

Daarnaast geeft het besluit uitvoering aan de bestaande belastingverdragen door gedetailleerd te bepalen hoe de voorkoming precies moet worden vormgegeven. Belastingverdragen bepalen namelijk voor de verschillende inkomsten- of vermogenscategorieën meestal alleen maar de toe te passen voorkomingsmethode, dwz. dat of de desbetreffende inkomsten worden vrijgesteld of dat alternatief een verrekening van de buitenlandse belasting wordt voorgenomen. Hoe een en ander door de desbetreffende verdragsstaten precies wordt vormgegeven, blijft aan de nationale regelgeving overgelaten en daarmee aan de bepalingen van het Bvdb.

Wie kunnen er een beroep op doen en wanneer?
Om een beroep te kunnen doen op het Bvdb 2001 moet er sprake zijn van binnenlandse belastingplicht. Daarnaast moet er géén verdrag zijn met het land waar de belastingplichtige inkomsten uit verkrijgt of in situaties waarin er wel een verdrag is, maar daarin de desbetreffende belasting niet aan bod komen.

Onderworpenheidseis
Om het Bvdb 2001 te kunnen toepassen, moet zijn voldaan aan het onderworpenheidsvereiste. Van onderworpenheid is sprake wanneer de desbetreffende inkomsten in het andere land in beginsel belastbaar zijn. Het onderworpenheidsvereiste is opgenomen in artikel 38 lid 1 AWR in het deel: indien en voor zover het voorwerp van de belasting is onderworpen aan een belasting die vanwege een ander land van het Koninkrijk, een andere Mogendheid of een volkenrechtelijke organisatie wordt geheven.

Vrijstellingsmethode en verrekeningsmethode

In Nederland kennen we twee methodes om de aftrek van dubbele belasting berekenen: de vrijstellingsmethode en de verrekeningsmethode. Welke methode wordt gehanteerd, is afhankelijk van het soort inkomsten en het land waar de inkomsten vandaan komen.

Vrijstellingsmethode
Nederland verleent bij de vrijstellingsmethode een voorkoming van dubbele belasting van de in Nederland verschuldige belasting volgens een bepaalde breuk. De breuk maken we duidelijk aan de hand van een voorbeeld: iemand heeft een wereldinkomen van 200.000 euro waarvan 80.000 euro in het buitenland verdiend wordt. Als dit wordt belast tegen bijvoorbeeld 40% dan zou deze persoon 0,4 x 200.000 euro = 80.000 euro belasting moeten betalen. De vrijstellingsmethode doet het volgende: 80.000/200.000 x 40% = 32.000 euro wordt vrijgesteld, dus: het in het buitenland verdiende inkomen gedeeld door wereldinkomen is de vrijstelling.

Verrekeningsmethode
Bij deze methode wordt de buitenlandse belasting verrekend met de inkomstenbelasting die een belastingplichtige in Nederland moet betalen. Er is wel een limiet voor de buitenlandse belasting die verrekend mag worden. Deze mag niet meer zijn de evenredigheidslimiet. De evenredigheidslimiet wordt duidelijk aan de hand van het volgende voorbeeld (afkomstig van de website van de Belastingdienst).

Het belastbare inkomen uit werk en woning (box 1) is 50.000 euro. Stel dat de berekende inkomstenbelasting 9.000 euro is. Het inkomen bestaat uit 10.000 euro loon uit Nederland en 40.000 euro pensioen uit Canada. Over de Canadese inkomsten is in Canada 6.000 euro belasting verschuldigd en kan in Nederland aftrek verkregen worden om dubbele belasting te voorkomen. De evenredigheidslimiet is 40.000/50.000 x 9.000 = 7.200 euro. In dit geval is het bedrag van de buitenlandse belasting niet hoger dan de evenredigheidslimiet en wordt dus 6.000 euro verrekend met de inkomstenbelasting in Nederland.


naar boven

Dit document en meer vindt u in FiscaalTotaal:

  • Betrouwbare en actuele fiscale en financiële vakinformatie
  • Integraal inzicht in een groot aantal fiscale thema’s
  • Praktische ondersteuning bij uw dagelijkse werkzaamheden

    Lees verder over FiscaalTotaal


Gerelateerde nieuwsartikelen