Echtscheiding en pensioen

Bron: Redactie FiscaalTotaal

Echtscheiding en pensioen

Als er sprake is van een pensioenregeling, zal er bij scheiden (echtscheiding of scheiding van tafel en bed) en de beëindiging van de relatie veelal sprake zijn van een te verdelen ouderdomspensioen en het nabestaandenpensioen. Het is wel afhankelijk in welke tijd uw echtscheiding is ingeschreven om te weten wat de uitvoering van pensioen bij scheiding is geweest. Met ingang van 1 mei 1995 is de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (WVPS) ingegaan. Van 27 november 1981 tot 1 mei 1995 was de verdeling van pensioenrechten gebaseerd op het Boon/Van Loon-arrest waar de verdeling 50% was. Vóór 27 november 1981 was het pensioen persoonlijk, dat wil zeggen dat het pensioen bleef bij degene die het had opgebouwd.

Scheiding en ouderdomspensioen

Bij (echt)scheiding wordt het ouderdomspensioen dat tijdens huwelijk of geregistreerd of het geregistreerd partnerschap is opgebouwd verdeeld, tenzij partners voor het huwelijk of na het huwelijk in een echtscheidingsconvenant andere afspraken hebben gemaakt en de WVPS hebben uitgesloten. Per periode gelden er verdelingen.

Tot 27 november 1981 (vóór het arrest Boon van Loon) was het uitgangspunt dat het ouderdomspensioen volledig was verknocht aan degene die het opbouwde (dus niet in de gemeenschap van goederen terecht kwam tijdens het huwelijk). De opbouwer hield zijn pensioen.

Na deze periode, van 27 november 1981 tot 1 mei 1995 was de verdeling van pensioenrechten op het arrest (Boon/Van Loon) gebaseerd. Hierbij viel het opgebouwd ouderdomspensioen wel in de gemeenschap van goederen. Dat betekent dat de waarde van het ouderdomspensioen en het nabestaandenpensioen in de gemeenschap moesten worden verdeeld. Er ontstond dan een aanspraak op het volledige nabestaandenpensioen en vervolgens een aanvullende aanspraak op het ouderdomspensioen. De aanspraak correspondeerde met 50% van de totale waarde van de op scheidingsdatum opgebouwde pensioenaanspraken, nadat deze waarde was verminderd met de waarde van het partnerpensioen.

In de periode na 1 mei 1995 (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding) komt naar voren dat ex-echtgenoten bij echtscheiding of beëindiging van het geregistreerd partnerschap, het ouderdomspensioen dat was opgebouwd in de huwelijkse periode moesten verevenen. De WVPS is ook van toepassing bij echtscheiding en scheiding van tafel en bed. Deze wet is niet van toepassing op partners die alleen op basis van een samenlevingscontract samenwonen. Het huwelijksgoederenregime is niet van belang, want er is sprake van regelend recht, dus kunnen partijen ook andere afspraken maken. In deze wet zijn er twee manieren om te verdelen, namelijk via de standaardverevening en conversie.

Standaardverevening

De WVPS spreekt juist over verevening van pensioenrechten en niet verrekening van de waarde van pensioenrechten. Het recht op pensioenverevening komt toe aan de gewezen echtgenoot en gewezen geregistreerde partners. Verevening is toedeling van een deel van het recht op uitbetaling van het ouderdomspensioen aan de tot verevening gerechtigde.

Het te verevenen deel van het ouderdomspensioen is 50% van wat tijdens het huwelijk is opgebouwd. Wat vóór ingang van het huwelijk is opgebouwd blijft dus buiten beschouwing.

Geen verevening
Er is een ondergrens opgenomen in de WVPS voor uitbetaling van het verevende ouderdomspensioen. De pensioenuitvoerder mag de aanspraak op bijzonder partnerpensioen afkopen als de uitkering op jaarbasis op de ingangsdatum minder bedraagt dan ongeveer € 450.

Premieovereenkomst en kapitaalovereenkomsten
Voor premieovereenkomsten en kapitaalovereenkomsten wordt in de regel een (gegarandeerd) kapitaal opgebouwd en is het nabestaandenpensioen vaak op risicobasis opgebouwd (zonder waarde). Bij deze regeling is het bij een verevening gebruikelijk dat er sprake is van een fictieve premievrijmaking van de pensioenpolis op de scheidingsdatum met vaststelling van een ouderdomspensioen en verrekening van het nabestaandenpensioen, mits deze is toegezegd en opgebouwd. Anders wordt alleen de opgebouwde waarde verdeeld.

Conversie

In de WVPS is het mogelijk om afwijkende afspraken mogelijk te maken en conversie uit te voeren. Bij conversie wordt de waarde van het te verevenen deel van het ouderdomspensioen en de waarde van het bijzonder nabestaandenpensioen gebruikt voor een eigen bijzonder ouderdomspensioen op het leven van de tot verevening gerechtigde. Het bijzonder ouderdomspensioen komt tot uitkering ongeacht het tot uitkering komen van het gewone ouderdomspensioen en ongeacht de periode waarin dat tot uitkering komt. Conversie biedt de tot verevening gerechtigde dus niet alleen meer zekerheid, maar ook een toegespitste oplossing.

Om verevening te realiseren op de wijze als de wet heeft voorzien, dus met verplichte medewerking van de uitvoerder, zal de zaak door beide partijen (binnen twee jaar na de scheiding door middel van een voorgeschreven formulier) in gang moeten worden gezet. De uitvoerder berekent het te verevenen deel en meldt beide partijen het resultaat. Voor een en ander mag de uitvoerder kosten in rekening brengen.

Als niet tijdig aan de uitvoerder om verevening wordt gevraagd, is deze niet tot medewerking verplicht. De tot verevening gerechtigde zal de verevening dan alleen tegenover de tot verevening verplichte kunnen afdwingen.

Scheiding en (bijzonder) nabestaandenpensioen

In de Pensioenwet is ingegaan op het recht van het zgn. bijzonder nabestaandenpensioen. Als een partnerrelatie van een deelnemer eindigt door scheiding, verkrijgt de ex-partner van de deelnemer een bijzonder nabestaandenpensioen. Dit recht op bijzonder nabestaandenpensioen ontstaat niet alleen bij het verbreken van een geregistreerd partnerschap of huwelijk, maar ook als de samenlevingssituatie eindigt die een partnerrelatie was in de zin van de pensioenovereenkomst. Het bijzonder nabestaandenpensioen is het premievrije pensioen waarop de ex-partner recht zou hebben gehad als de partner op de datum van scheiding het dienstverband zou hebben beëindigd. Als de scheiding of de verbreking van het samenlevingsverband na het einde van het dienstverband plaatsvindt, is de aanspraak van de ex-partner gelijk aan het premievrije verzekerde partnerpensioen op de datum van het einde van het dienstverband.

De gevolgen van het beëindigen van een samenlevingsverband is ook in de PW geregeld. In de PW wordt onder scheiding begrepen ‘echtscheiding, ontbinding na scheiding van tafel en bed, beëindiging van een geregistreerd partnerschap anders dan door dood of vermissing of beëindiging van een partnerrelatie in de zin van de pensioenovereenkomst’.

Nieuwe partner

Als u later weer een nieuwe partner krijgt, zal het pensioen dat is aangegroeid door de tijd ook weer verevend kunnen worden. U bouwt na de eerste echtscheiding weer pensioenrechten op. 

Informatieverstrekking aan de ex-partner

Het is natuurlijk voor de ex-partner belangrijk om na de scheiding goed geïnformeerd te worden over de stand van zaken wat betreft het pensioen. Dit om inzicht te krijgen in de toekomstige ontwikkeling van het pensioen. De pensioenuitvoerder is verplicht om de ex-partner tijdig en juist over het opgebouwde ouderdomspensioen en het bijzonder nabestaandenpensioen te informeren. Na dit overzichtsbericht dient de pensioenuitvoerder de ex-partner elke vijf jaar over het (bijzonder) nabestaandenpensioen te informeren. 

Afwijkende afspraken over pensioen(verdeling)

In de huwelijkse voorwaarden kunt u ook alvast kiezen wat u wilt afspreken over het pensioen als u uit elkaar gaat. In de regel is de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding van toepassing. Dit is regelend recht, dus partijen kunnen alvast iets anders overeenkomen wat betreft hun pensioen. Kortom, als u beiden wilt bereiken dat bij echtscheiding de ouderdomspensioenaanspraken niet of anders worden verrekend dan in de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding staat aangegeven, dan zult u dit in de huwelijksvoorwaarden en/of echtscheidingsconvenant moeten opnemen. Doet u dat niet, dan is WVPS onverkort van toepassing en zal in de regel de helft van het ouderdomspensioen opgebouwd tijdens het huwelijk moeten worden verdeeld.


naar boven

Dit document en meer vindt u in FiscaalTotaal:

  • Betrouwbare en actuele fiscale en financiële vakinformatie
  • Integraal inzicht in een groot aantal fiscale thema’s
  • Praktische ondersteuning bij uw dagelijkse werkzaamheden

    Lees verder over FiscaalTotaal