Belastingcontrole

Bron: Redactie FiscaalTotaal

Belastingcontrole

Belastingcontrole is een verzamelnaam voor allerlei soorten (toezichthoudende) onderzoeken (controles) die de Belastingdienst bij belastingplichtigen (bedrijven/ondernemers) verricht, zoals startersbezoeken, waarneming ter plaatse (WTP) en boekenonderzoeken. Dit zijn allemaal vormen van verticaal toezicht, in tegenstelling tot het zogenaamde horizontaal toezicht waarbij de Belastingdienst convenanten sluit met belastingplichtigen of hun adviseurs. In dit dossier wordt een overzicht gegeven van diverse vormen van controles die Belastingdienst verricht. Daarbij wordt ingegaan op hoe de Belastingdienst te werk gaat en wordt aangegeven hoe u zich als belastingplichtige zo goed mogelijk kunt voorbereiden.

De Belastingdienst voert onder meer de volgende controles uit bij belastingplichtigen:

  1. Startersbezoek
  2. Waarneming ter plaatse
  3. Boekenonderzoek
  4. FIOD-onderzoek: geen controle, maar opsporing!

Startersbezoek

Startende ondernemers kunnen – in het algemeen binnen één jaar na de start van de onderneming – in het kader van een startersbezoek worden bezocht. Het doel van een startersbezoek is in eerste instantie kennis te maken met het nieuwe bedrijf en/of u als ondernemer. Daarnaast beoogt de Belastingdienst inzicht te krijgen in de bedrijfsvoering. Ten slotte krijgt u als ondernemer adviezen met betrekking tot het inrichten van de administratie en de boekhouding. U bent in beginsel verplicht om medewerking aan dit bezoek te verlenen.

Ondanks het feit dat het startersbezoek een initiatief is van de Belastingdienst, is het voor u als ondernemer een uitermate geschikte gelegenheid om vragen te stellen. U kunt ook zelf het initiatief nemen voor het aanvragen van een startersbezoek. Het startersbezoek wordt afgesloten met een rapport van bevindingen.

Een ondernemer kan zich eenvoudig voorbereiden op het startersbezoek:

  • Het is belangrijk dat het aangekondigde bezoek wordt gecommuniceerd met uw adviseur/accountant. Uw adviseur kan u bijstaan bij de voorbereiding. Ook is het handig dat uw adviseur aanwezig is tijdens het bezoek.
  • U doet er verstandig aan uw administratie goed op orde te hebben. Een verzorgde en deugdelijke administratie schept vertrouwen voor de toekomst. De belastingambtenaar zal minder snel reden zien om de onderneming – al dan niet aangekondigd – op korte termijn te bezoeken.
  • Het opstellen van een vragenlijst voor de belastingambtenaar is raadzaam. Door een vragenlijst wordt voorkomen dat men gedurende het bezoek vergeet belangrijke vragen, of onzekere kwesties, bespreekbaar te maken.
  • Er is geen reden om sceptisch en terughoudend te zijn tijdens het startersbezoek, integendeel. Een transparante en open houding tijdens het gesprek met de belastingambtenaar is een investering voor de toekomst. Het startersbezoek is in feite een mogelijkheid het bedrijf en de ondernemer te introduceren bij de Belastingdienst.
  • De belastingambtenaar neemt tijdens het bezoek niet zelden standpunten in over de fiscale positie, de rechten en plichten en de belastingaangiften in. Het is belangrijk om aantekeningen van het gesprek te maken. De door de belastingambtenaar ingenomen standpunten dienen bevestigd te worden in het rapport.
  • Het rapport dat na het startersbezoek wordt nagezonden is belangrijker dan men in eerste instantie zou denken. Voorkomen moet worden dat er onjuistheden over het bedrijf, de administratie of over de fiscale positie van het bedrijf en u als ondernemer worden opgenomen. In dergelijke gevallen doet u er, al dan niet via uw adviseur, goed aan te reageren op het rapport. Ten slotte dient u dergelijke rapporten te bewaren.

Waarneming ter plaatse

Een waarneming ter plaatse, ook wel WTP genoemd, houdt in dat de Belastingdienst een kijkje in de keuken van de onderneming neemt om inzicht te krijgen in de feitelijke gang van zaken binnen het bedrijf, die relevant zijn voor de fiscale positie of fiscale aangiften van de onderneming.

Een WTP kan verschillende doelen hebben zoals het in kaart brengen van het volledige personeelsbestand binnen een onderneming, de manier waarop de dagelijkse kasadministratie gevoerd wordt of een combinvatie van doelen.

Een WTP wordt in principe van tevoren aangekondigd. In de brief wordt geen melding gemaakt van datum en tijdstip van de WTP, maar wel dat een WTP verwacht kan worden en welke stukken de Belastingdienst wenst aan te treffen. In de aankondigingsbrief staat ook welke gegevens de ondernemer klaar moet leggen. Vervolgbezoeken op de WTP worden niet meer aangekondigd.

Bij een WTP draait het in eerste instantie om de feiten uit het heden. Niet zelden komt het voor dat er tijdens de WTP aanleidingen worden gevonden om het verleden te beoordelen. In dat geval wordt beoogd een boekenonderzoek uit te voeren bij de ondernemer. Een boekenonderzoek gaat vaak wat verder dan een WTP. Een boekenonderzoek wordt altijd tijdig aangekondigd.

Regels en aandachtspunten voor de belastingplichtige

  • De belastingplichtige is verplicht mee te werken aan een WTP. Zo dient hij de belastingambtenaren (een WTP wordt nooit door één persoon uitgevoerd) desgevraagd toegang te verlenen tot alle aan hem toebehorende gebouwen en gronden.
  • De belastingplichtige dient de belastingambtenaren desgevraagd inzicht te verlenen in de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers of de inhoud daarvan aan de controlerende ambtenaar ter beschikking te stellen.
  • De belastingplichtige is gehouden de identiteit van al zijn personeelsleden vast te stellen aan de hand van een geldig identiteitsbewijs. Een kopie van het identiteitsbewijs moet desgevraagd ook overlegd kunnen worden tijdens een WTP. Het is verstandig om de loonadministratie op orde te hebben voordat er daadwerkelijk een WTP plaatsvindt. De loonadministratie moet ten minste het volgende bevatten:
    1. de gegevens uit het identiteitsbewijs dat de werknemer heeft laten zien;
    2. soort en nummer van het identiteitsbewijs; en
    3. een kopie van het identiteitsbewijs.
  • De belastingambtenaren zijn bevoegd om alle medewerkers te vragen naar hun identiteitsbewijzen. Alle werknemers moeten dan ook hun identiteitspapieren bij zich hebben.
  • Een WTP wordt wel aangekondigd maar, datum en tijdstip worden niet gegeven. Het is dus nagenoeg onmogelijk om de adviseur aanwezig te hebben tijdens de WTP. Het is dan wel verstandig om de controleambtenaren te begeleiden met ten minste twee mensen. Terwijl u het woord voert, kan de andere persoon waarnemen en notities maken.
  • Van een WTP wordt een verslag gemaakt. Deze verslagen kunnen een belangrijke rol spelen bij toekomstige boekenonderzoeken, met dien verstande dat zij een bewijsmiddel kunnen zijn voor een eventueel beroep op het vertrouwensbeginsel. De geconstateerde feiten tijdens de waarneming die vastgelegd zijn in het verslag, worden gebruikt voor de controle van de aangiften. Wanneer de inhoud niet overeenkomt met de werkelijke gang van zaken, doet de ondernemer, of uw adviseur, er verstandig aan direct hierop te reageren.

Boekenonderzoek

Een boekenonderzoek is een onderzoek met een specifiek doel. De belastingambtenaren controleren een bepaalde aangifte of periode of een specifiek deel van de administratie, bijvoorbeeld met betrekking tot de omzetbelasting of de loonheffingen. Daarnaast bestaat ook het algemeen boekenonderzoek, waarbij de gehele administratie van het bedrijf wordt gecontroleerd. Bij de algemene boekenonderzoeken is er veelal een aanleiding waardoor de Belastingdienst het onderzoek verricht. De aanleiding kan divers zijn: een (anonieme) tip, twijfels over de ingediende aangiften, een onderzoek bij derden en dergelijke. Een algeheel boekenonderzoek komt in de praktijk minder vaak voor.

Uitgaande van de navorderings- en naheffingstermijnen zou een boekenonderzoek eens in de vijf jaar moeten worden uitgevoerd. Echter, strategische keuzes en capaciteitsbeperkingen hebben invloed op de hoeveelheid boekenonderzoeken die de Belastingdienst kan uitvoeren. Daarbij spelen ook risicoanalyses een rol. Niet iedere ondernemer zal in dezelfde mate worden geconfronteerd met boekenonderzoeken.

De Belastingdienst kondigt een boekenonderzoek van te voren aan. In de aankondigingsbrief wordt in ieder geval vermeld waar het onderzoek specifiek betrekking op heeft en de datum en tijdstip van het onderzoek. De belastingplichtige heeft de mogelijkheid om een andere datum voor te stellen. Omdat duidelijk is wanneer een boekenonderzoek plaats kan vinden, is het voor de ondernemer dus eenvoudiger zich voor te bereiden.

Een boekenonderzoek is evenals de hiervoor behandelde onderzoeken een soort belastingcontrole. Ook ten aanzien van het boekenonderzoek zijn belastingambtenaren wettelijk bevoegd om alle gegevens te vragen die van belang kunnen zijn voor de belastingheffing. In beginsel bent u verplicht om hieraan mee te werken.

Een van de vaste onderdelen van de belastingcontrole is de zogenoemde ‘vermogensvergelijking’, een belangrijk controlemiddel om de juistheid van de omzet te beoordelen. De vermogensvergelijking komt er in feite op neer dat de belastingambtenaren controleren hoeveel geld er beschikbaar was in een bepaald jaar voor privé-uitgaven. Daarnaast controleren de belastingambtenaren de aansluitingen tussen het grootboek, de kolommenbalans, de commerciële jaarcijfers en de fiscale jaarcijfers. Tegenwoordig wordt gebruik gemaakt van een zogenoemde ‘auditfile’, een mogelijkheid in een boekhoudprogramma waarbij een standaardoverzicht van de grootboekadministratie automatisch wordt weggeschreven.

Een boekenonderzoek kan de volgende uitkomsten hebben:

  • De boekhouding wordt verworpen. De boekhouding vertoont te veel gebreken waardoor het naar de mening van de controleambtenaar onmogelijk is dat deze een deugdelijke basis voor de bepaling van de winst is.
  • De controleambtenaar stelt een aantal correcties voor; navorderings- en naheffingsaanslagen – eventueel vermeerderd met boetes – kunnen het gevolg zijn. Tegen deze correcties staan uiteraard de rechtsmiddelen bezwaar en (hoger) beroep open.
  • De boekhouding is conform de fiscale regels.

Een boekenonderzoek hoeft in principe niet heel ingrijpend te zijn, maar leidt soms tot correcties op eerder ingediende aangiften, al dan niet vermeerderd met boetes. Daarom is het belangrijk dat u zich goed voorbereidt en goed geïnformeerd het boekenonderzoek ingaat.

FIOD-onderzoek

Een FIOD-onderzoek is geen belastingcontrole, maar een (strafrechtelijk) opsporingsonderzoek naar strafbare feiten (belastingfraude). De ondernemer kan in een dergelijk onderzoek als verdachte of als getuige worden aangemerkt. Dat brengt bepaalde rechten en plichten met zich mee. Deskundige begeleiding is dringend geboden. Hierover is een apart dossier beschikbaar.


naar boven

Dit document en meer vindt u in FiscaalTotaal:

  • Betrouwbare en actuele fiscale en financiële vakinformatie
  • Integraal inzicht in een groot aantal fiscale thema’s
  • Praktische ondersteuning bij uw dagelijkse werkzaamheden

    Lees verder over FiscaalTotaal


Gerelateerde nieuwsartikelen