Bedrijfsoverdracht bij leven van een IB-ondernemer

Bron: Redactie FiscaalTotaal

Bedrijfsoverdracht van een IB- onderneming bij leven

U bent van plan om uw bedrijf over te dragen aan een opvolger. In dit dossier bespreken we de verschillende mogelijkheden en gevolgen van bedrijfsopvolging, in het bijzonder de mogelijkheid om belastingbetaling uit te stellen naar de toekomst (geruisloze doorschuiving in de inkomstenbelasting) en om uw onderneming te schenken aan uw kind/opvolger.

Bij een bedrijfsoverdracht komt het moment dat de fiscus met u wil afrekenen over de stakingswinst. Dat zijn de aanwezige fiscale en stille reserves en goodwill. Ook over de oudedagsreserve moet u afrekenen (behalve als uw partner de oudedagsreserve overneemt). De stakingswinst is belast in box 1, tegen het progressieve tarief van maximaal 52 procent (en onder aftrek van de MKB-winstvrijstelling).

Op de stakingswinst zijn een aantal gunstige regelingen uit de Wet IB 2001 van toepassing, zoals de aftrekposten stakingsaftrek en lijfrentepremieafrek, en verder kunt u rentedragend uitstel van betaling krijgen voor de te betalen belasting.

Ondanks die regelingen kan de verplichte afrekening voor moeilijkheden zorgen als de opvolger de koopsom niet betaalt maar schuldig blijft. De overdrager heeft dan geen geld om de verschuldigde belasting te betalen. Een oplossing kan zijn om de onderneming fiscaal geruisloos over te dragen.

Bij een fiscale doorschuiving gaat de onderneming of een gedeelte daarvan over van de overdrager naar de overnemer zonder fiscale afrekening over de stille reserves. De Belastingdienst wil er echter wel zeker van zijn dat de claim op de stille en fiscale reserves en de goodwill behouden blijft. Deze fiscale claim blijft behouden doordat bij doorschuiving moet worden uitgegaan van de aanname dat de onderneming verondersteld wordt niet te zijn gestaakt en dat de overnemer fiscaal in de plaats treedt van de overdrager. Dit houdt op de eerste plaats in dat voortzetter begint met een openingsbalans die dezelfde boekwaarden heeft als die de overdrager aanhield. Dit is meestal fiscaal gunstig omdat heffing over de stille reserves voor lange tijd wordt uitgesteld.

Ook overigens neemt de voortzetter de positie van de overdrager in. Denk daarbij aan toepassing van de investeringsaftrek en de willekeurige afschrijving, en die van de fiscale reserves.

Bedenk dat geruisloze doorschuiving niet betekent dat de overdrachtsprijs van de onderneming op de boekwaarden wordt gesteld. De overnemer zal de onderneming tegen de waarde in het economische verkeer overdragen, als hij geen schenking aan de overnemer wil doen. De overnameprijs mag worden verminderd met de belastingclaim die de opvolger overneemt. Die claim wordt in de praktijk veelal vastgesteld op 20% van de stille reserves. Het fiscale verhaal is dus een ander verhaal dan het bedrijfseconomische verhaal.

Om gebruik te kunnen maken van de geruisloze doorschuiving moet daartoe een verzoek aan de inspecteur worden gedaan.

Als de overdrager een gedeelte van zijn onderneming overdraagt en daarnaast activa (bijvoorbeeld machines of een bedrijfspand) naar het privévermogen overbrengt, moet over de waarde van deze activa worden afgerekend.

Voorbeeld
In het staalconstructiebedrijf van Ronald van 63 werkt al 16 jaar Vincent mee. Vincent is een van zijn drie kinderen. Ronald wil zijn bedrijf over gaan dragen aan Vincent maar die mag niet bevoordeeld worden boven de andere twee kinderen. De bank is niet bereid de overdracht te financieren. Omdat Vincent zelf geen geld heeft besluiten ze de overdracht fiscaal geruisloos te regelen.

Slotbalans Staalconstructiebedrijf Ronald

  Fiscaal WEV   Fiscaal WEV
Goodwill   18.000 Kapitaal vader 170.000 288.000
Werkhal 100.000 200.000 Crediteuren 6.000 6.000
Voorraad 60.000 60.000      
Bank 16.000 16.000   0 0
 

—————

176.000

—————

294.000

 

—————

176.000

—————

294.000

De waarde in het economische verkeer (WEV) van de onderneming bedraagt € 288.000. Omdat de belastingclaim op de goodwill en de stille reserves (de werkhal) overgaat van vader op zoon, wordt de koopsom verminderd met 20% (van € 288.000 minus € 170.000 =) € 118.000 = € 23.600. Zoon Vincent moet (€ 288.000 minus € 23.600 =) € 264.400 betalen. Vincent blijft de overnamesom rentedragend schuldig. De schuld behoort tot het bedrijfsvermogen.

Openingsbalans Staalconstructiebedrijf Vincent

  Fiscaal WEV   Fiscaal WEV
Goodwill   18.000 Kapitaal zoon – 94.400
Voorziening latente belasting 23.600
Werkhal 100.000 200.000 Lening vader 264.400 264.400
Voorraad 60.000 60.000 Crediteuren 6.000 6.000
Bank 16.000 16.000   0 0
 

—————

176.000

—————

294.000

 

—————

176.000

—————

294.000

Als gevolg van de geruisloze overdracht begint Vincent fiscaal met een negatief beginkapitaal. Dit heeft tot gevolg dat hij niet aan de oudedagsreserve kan toevoegen.

1. Doorschuiving naar ondernemers of werknemers

Doorschuiving van de onderneming aan een werknemer is toegestaan. Voorwaarde is wel dat deze werknemer voorafgaand aan de overdracht minimaal drie jaar werkzaam is geweest in de onderneming. Deze driejaarstermijn geldt overigens ook voor voortzettende ondernemers. De voortzettende ondernemer moet gedurende drie jaar als ondernemer in het bedrijf van de overdragende ondernemer hebben gewerkt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een maatschap, vennootschap onder firma of commanditaire vennootschap tussen ouder en kind. Na drie jaar kan er dus gebruik gemaakt worden van de geruisloze doorschuiving.

Doet zich een bijzondere onvoorziene situatie voor waardoor de driejaarstermijn niet gehaald wordt, bijvoorbeeld bij ziekte, arbeidsongeschiktheid of overlijden van de overdrager, dan geldt een soepele regeling. Is de opvolger eerst werkzaam geweest als werknemer en daarna als ondernemer binnen een samenwerkingsverband, voor perioden korter dan drie jaar, dan mogen voor de bepaling of aan de driejaarstermijn is voldaan de perioden bij elkaar opgeteld worden.

2. Doorschuiving na overlijden van de ondernemer

Bij overlijden van de ondernemer kan de onderneming zonder heffing van inkomstenbelasting overgaan naar de erfgenamen, onder de voorwaarde dat deze erfgenamen de onderneming voortzetten.

De erfgenamen die de onderneming voortzetten, worden geacht in de plaats te zijn getreden van de overleden ondernemer. Zij moeten dezelfde boekwaarden op de beginbalans hanteren als de overleden ondernemer op de eindbalans. Als de eigen woning tot het ondernemingsvermogen behoort, wordt de waarde daarvan gesteld op 60% van de WOZ-waarde. Voorwaarde daarbij is dat de woning als hoofdverblijf ter beschikking blijft staan aan personen die bij het overlijden van de ondernemer tot diens huishouden behoorden.

3. Nadelen van doorschuiving

Hoewel de doorschuivingsregeling een gunstregeling is, kunnen er ook nadelen aan verbonden zijn:

  • De stakingsaftrek vervalt voor de overdrager.
  • Bij doorschuiving zal de overnemer over het algemeen beginnen met een gering of zelfs een negatief eigen vermogen. Er zal immers een schuld zijn aan de overdrager of aan een bank voor een lening om de overdrager te kunnen betalen. Deze schuld vormt verplicht ondernemingsvermogen en staat tegenover de relatief lage fiscale boekwaarden van de overgenomen vermogensbestanddelen. Gevolg is dat het ondernemingsvermogen relatief laag zal zijn waardoor de overnemer geen oudedagsreserve kan vormen.
  • Omdat de overnemer met lage boekwaarden moet beginnen kan hij minder afschrijven en behaalt hij bij verkoop van een bedrijfsmiddel een hogere boekwinst. Voor de overgenomen bedrijfsmiddelen heeft de overnemer geen recht op investeringsaftrek.

4. Schenken van de onderneming

Een ondernemer kan zijn onderneming (of de aandelen van zijn BV of zijn bedrijfspand) ook schenken aan zijn opvolger. Het kind is dan schenkbelasting verschuldigd. Om die belasting te kunnen betalen, is geld nodig dat uit de onderneming moet worden gehaald. In het slechtste scenario moet er dan een deel van het bedrijf worden verkocht, en dat is niet de bedoeling.

Om bedrijfsopvolging gemakkelijker te maken geldt een speciale vrijstelling voor de schenkbelasting. Als aan alle voorwaarden is voldaan, is op verzoek van de bedrijfsopvolgers de verkrijging van de onderneming voor 100% vrijgesteld van schenkbelasting als het totale ondernemingsvermogen niet meer bedraagt dan € 1.063.479. Is de onderneming meer waard dan € 1.063.479 dan is van het meerdere maar liefst 83% vrijgesteld van schenkbelasting.

Na toepassing van de vrijstelling hoeft soms nog maar over een klein gedeelte van het geschonken ondernemingsvermogen schenkbelasting betaald te worden. Hiervoor kan nog gedurende tien jaar rentedragend belastinguitstel worden verkregen.

De eisen die gesteld worden om in aanmerking te komen voor de vrijstelling zijn:

  • De voortzettingseis. Deze houdt in dat de bedrijfsopvolgers de onderneming minimaal vijf jaar moeten voortzetten. Van rechtstreeks voortzetten is alleen sprake wanneer de bedrijfsopvolgers de onderneming voor eigen rekening en risico als ondernemer gaan voortzetten. Wordt het bedrijf binnen vijf jaar verkocht of beëindigd, dan wordt schenkbelasting nageheven.
  • De bezitseis van vijf jaar. U moet de onderneming die u wilt gaan schenken al minimaal vijf jaar vóór de schenking op naam hebben gehad.
  • Materiële onderneming. Het moet gaan om een echte (zogenaamde materiële) onderneming en niet alleen maar om beleggingen. Van een materiële onderneming is geen sprake als u zich alleen maar bezighoudt met verhuur van onroerend goed.

De vrijstelling geldt niet alleen voor een onderneming in de inkomstenbelasting (zoals een eenmanszaak, maatschap, vennootschap onder firma of commanditaire vennootschap), maar ook voor de onderneming die wordt uitgeoefend in BV-vorm, wanneer u de directeur-grootaandeelhouder bent en u de aandelen gaat schenken.

Overlijdt de ondernemer dan geldt een vergelijkbare regeling. Op verzoek geldt een vrijstelling voor de erfbelasting. U moet dan denken aan een ondernemer die bij testament heeft vastgelegd aan welke kinderen hij zijn onderneming nalaat.

5. Gevolgen voor omzetbelasting en overdrachtsbelasting

In verband met een bedrijfsopvolging bestaan er ook speciale regelingen in de omzetbelasting en overdrachtsbelasting:

  • Bij overdracht van een gehele onderneming of een zelfstandig deel van de onderneming wordt geen omzetbelasting geheven.
  • Bij een bedrijfsoverdracht aan (klein)kinderen, broers, zussen of hun echtgenoten geldt een vrijstelling voor alle bedrijfsonroerende zaken, met uitzondering de woning. Verder is de inbreng van onroerende zaken in een samenwerkingsverband (maatschap, vof, cv) ook vrij van overdrachtsbelasting.

6. Slotopmerkingen

Als u uw kind (potentiële opvolger) al op jonge leeftijd voor enkele uren per maand in dienstbetrekking neemt, dan stelt u de termijn die gesteld wordt aan een geruisloze doorschuiving bij leven of overlijden veilig.

Of u moet afrekenen of beter kunt doorschuiven is niet in zijn algemeenheid te zeggen. Aan de hand van een berekening kunt u een advies op maat verwachten.

Heeft u meerdere kinderen, maar (slechts) één bedrijfsopvolger, let er dan op dat de financiële belangen van de andere kinderen niet in het geding komen.

Begin tijdig met een bedrijfsopvolging. Het hele proces, waarvan het fiscale verhaal een onderdeel uitmaakt, is een stappenplan dat minimaal drie jaar duurt.


naar boven

Dit document en meer vindt u in FiscaalTotaal:

  • Betrouwbare en actuele fiscale en financiële vakinformatie
  • Integraal inzicht in een groot aantal fiscale thema’s
  • Praktische ondersteuning bij uw dagelijkse werkzaamheden

    Lees verder over FiscaalTotaal


Gerelateerde nieuwsartikelen