Een reus op lemen voeten

 

De Europese Unie houdt zich al jaren bezig met de bestrijding van witwassen en de financiering van terrorisme door criminele organisaties. In 2015 werd in dat kader alweer de Vierde Europese Anti-witwasrichtlijn afgekondigd. Deze heeft, net als de vorige Richtlijn, ook gevolgen voor de Nederlandse wetgeving, omdat ook deze wordt geïmplementeerd in de Wwft.

Haalbaarheid

Die implementatie moet op 16 juni van dit jaar zijn beslag krijgen. Of dat ervan komt, valt echter nog te bezien. Een wetsvoorstel kan pas worden ingediend als het nieuwe kabinet is gevormd, daarna moet nog een internetconsultatie plaatsvinden en moet het wetsvoorstel nog door de Tweede en Eerste Kamer. Te verwachten valt dat het wetsvoorstel met name vanuit het bedrijfsleven weerstand zal ondervinden.

Transparant

Het wetsvoorstel lijkt namelijk op voorhand voor familiebedrijven problemen met zich mee te brengen. Alle natuurlijke personen met een (direct of indirect) belang van meer dan 25% in een rechtspersoon moeten immers worden ingeschreven in een UBO-register. Dat register wordt, althans dat is het voornemen van de regering, niet alleen toegankelijk voor opsporingsdiensten, banken en notarissen, maar ook voor derden met een ‘legitiem belang’. Wat dat precies is, weet niemand. In Nederland heeft de politiek gekozen voor het adagium ‘zo transparant mogelijk’, en dat kan betekenen dat privégegevens van dga’s publiekelijk bekend worden, bijvoorbeeld omdat journalisten met een ‘legitiem belang’ met betrekking tot witwassen, fraude of financiering van terrorisme deze gemakkelijk kunnen opvragen. Voor deze ubo’s (ultimate benefi ciary owners met een goed Nederlands woord, ofwel: uiteindelijk belanghebbenden) wordt aldus een risico gecreëerd met betrekking tot roof, ontvoering, afpersing, chantage en wat er maar verder op crimineel gebied te bedenken is. Nog afgezien van mogelijke reputatieschade als gevolg van negatieve beeldvorming.

ICT

Bij de behandeling van het wetsvoorstel zal het dus naar mijn inschatting niet gaan om een hamerstuk. Wordt het wetsvoorstel uiteindelijk aangenomen, dan volgt zoals gezegd implementatie in de Wwft, en moet binnen zes maanden een ubo-register worden opgezet. Een nieuwe uitdaging, want dit impliceert een omvangrijk ict-project en dat is niet de sterkste kant van overheden, zoals wel is gebleken bij onder meer de Belastingdienst. De ubo-registers van de EU- lidstaten moeten, zo is ook hier het voornemen, in 2018 via een Europees centraal platform aan elkaar zijn gekoppeld. Alweer een omvangrijk en kostbaar ict-project, gefinancierd met uw en mijn belastinggeld.

Helpt het?

Nog afgezien van de vraag of die deadline kan worden gehaald, kun je je afvragen: helpt het ook iets? Kun je met een dergelijk (internationaal) register grote criminelen op het spoor komen en grootschalig witwassen, belastingfraude en financiering van terrorisme voorkomen en bestrijden? Ik denk het niet. Tot nu toe zijn het niet toezichthouders die grootschalige witwaspraktijken aan het licht brengen, maar journalisten. Vorige maand maakte dezelfde groep journalisten die ook de Panama Papers publiceerde, bekend dat er via diverse banken, waaronder waarschijnlijk ook ING, voor ruim 20 miljard dollar is witgewassen door Russische criminelen. Een internationaal ubo-register maakt dat niet anders. Als banken en notarissen hun werk niet goed doen, kunnen dergelijke praktijken nog steeds gebeuren. De EU is wat dat en meer betreft een reus op lemen voeten.

Tweede ubo-register

Het goede nieuws in dit verband is dat er in 2020 een tweede ubo-register komt voor Anglo-Amerikaanse trusts en andere ‘trustachtige’ rechtsvormen, en dat dat register niet openbaar is. Wie als dga buiten de publieke belangstelling wil blijven, doet er dus goed aan nu al de mogelijkheden van een dergelijke rechtsvorm te onderzoeken.

terug